1 lutego 2018

Wymagania konkursowe dla kl. VII, VIII SP i kl. III Gimnazjum

FIZYKA

Wymagania z Podstawy programowej:

  1. Punkt IV – Zjawiska cieplne.
  2. Punkt V – Właściwości materii (podpunkt 1 i 2)
  3. Punkt VI – Elektryczność (podpunkty 8-14)

Wymagania mogące wychodzić poza Podstawę programową:

I. Doświadczalnie uczeń/uczennica:

  1. Projektuje doświadczenie mające na celu zbadanie problemu badawczego.
  2. Uczeń posługuje się metodą badawczą: stawia hipotezy, odróżnia obserwacje od wniosków, modeluje zjawiska na podstawie obserwacji i przewiduje wyniki jeszcze nieprzeprowadzonych doświadczeń.
  3. Korzysta z tabel i wykresów (tworzy i odczytuje).
  4. Stosuje uproszczenia, aby przedstawić prostym modelem skomplikowaną sytuację (np. w radiologii często przyjmuje się, że człowiek jest wiaderkiem z wodą).
  5. Pracuje w grupie efektywnie rozdzielając zadania pomiędzy członków zespołu.
  6. Korzysta z dostępnej wiedzy, opisanego, a nieznanego wcześniej wzoru.
  7. Rozumie pojęcie niepewności pomiarowej, szacuje jej wartość i wskazuje możliwe jej źródła.
  8. Przestrzega zasad bezpieczeństwa przy wykonywanym eksperymencie i wskazuje potencjalne źródła niebezpieczeństwa.
  9. Używa kalkulatora naukowego do przeprowadzenia zaawansowanych obliczeń np. podstawia liczby do wzoru: – gdzie e to eksponens, zaś a i b to liczby.

II. Inne umiejętności:

  1. Oblicza bilans cieplny, dwóch ciał o różnych temperaturach.
  2. Rozróżniania więcej niż trzy stany skupienia.
  3. Opisuje ogień i zjawiska fizyczne jemu towarzyszące (emisja promieniowania, parowanie parafiny).
  4. Oblicza ciepło pozyskane ze spalania danej masy substancji.
  5. Rozróżnia główne typy elektrowni i wyjaśnia w jaki sposób wytwarzany jest w nich prąd.

Źródła, z których warto skorzystać:

  • Spotkania z fizyką – podręcznik dla klasy 7 i 8 szkoły podstawowej

CHEMIA

Wymagania z Podstawy programowej:

I. Reakcje chemiczne

  1. Zjawisko fizyczne i reakcja chemiczna; przykłady zjawisk fizycznych i reakcji chemicznych zachodzących w otoczeniu człowieka;
  2. Różne typy reakcji (reakcja syntezy, reakcja analizy, reakcja wymiany); substraty i produkty;
  3. Równania reakcji chemicznych w formie cząsteczkowej i jonowej; dobieranie współczynników stechiometrycznych, stosując prawo zachowania masy i prawo zachowania ładunku;
  4. Reakcje egzotermiczne i reakcje endotermiczne; przykłady takich reakcji;
  5. Wpływ katalizatora na przebieg reakcji chemicznej; odróżnianie reagentów (substratów i produktów) od katalizatora;

II. Tlen, wodór i ich związki chemiczne. Powietrze

  1. Otrzymywanie tlenu oraz wybrane właściwości fizyczne i chemiczne tlenu; umiejętność odczytywania z różnych źródeł (np. układu okresowego pierwiastków, wykresu rozpuszczalności) informacji dotyczących tego pierwiastka; jego zastosowania; równania reakcji otrzymywania tlenu oraz równania reakcji tlenu z metalami i niemetalami;
  2. Właściwości fizyczne oraz zastosowania wybranych tlenków (np. tlenku wapnia, tlenku glinu, tlenków żelaza, tlenków węgla, tlenku krzemu(IV), tlenków siarki);
  3. Przyczyny i skutki spadku stężenia ozonu w stratosferze ziemskiej; sposoby zapobiegania powiększaniu się „dziury ozonowej”;
  4. Czynniki środowiska, które powodują korozję; sposoby zabezpieczania produktów zawierających żelazo przed rdzewieniem;
  5. Właściwości fizyczne i chemiczne tlenku węgla(IV) oraz funkcja tego gazu w przyrodzie; otrzymywanie oraz wykrywanie tlenku węgla(IV) (np. w powietrzu wydychanym z płuc); równania reakcji otrzymywania tlenku węgla(IV) (np. reakcja spalania węgla w tlenie, rozkład węglanów, reakcja węglanu wapnia z kwasem solnym);
  6. Obieg tlenu i węgla w przyrodzie;
  7. Otrzymywanie wodoru oraz jego właściwości fizyczne i chemiczne; odczytywanie z różnych źródeł (np. układu okresowego pierwiastków, wykresu rozpuszczalności) informacji dotyczących tego pierwiastka; jego zastosowania; równania reakcji otrzymywania wodoru oraz równania reakcji wodoru z niemetalami; właściwości fizyczne oraz zastosowania wybranych wodorków niemetali (amoniaku, chlorowodoru, siarkowodoru);
  8. Powietrze jako mieszanina; skład i właściwości powietrza;
  9. Właściwości fizyczne gazów szlachetnych; dlaczego są one bardzo mało aktywne chemicznie; ich zastosowania;
  10. Źródła, rodzaje i skutki zanieczyszczeń powietrza; sposoby postępowania pozwalające chronić powietrze przed zanieczyszczeniami;

III. Związki węgla z wodorem – węglowodory

  1. Węglowodory nasycone (alkany) i nienasycone (alkeny, alkiny);
  2. Wzór ogólny szeregu homologicznego alkanów; wzór sumaryczny alkanu o podanej liczbie atomów węgla; wzory strukturalne i półstrukturalne (grupowe) alkanów o łańcuchach prostych do dziesięciu atomów węgla w cząsteczce; nazwy systematyczne;
  3. Właściwości fizyczne alkanów; związek między długością łańcucha węglowego a właściwościami fizycznymi w szeregu alkanów (gęstość, temperatura topnienia i temperatura wrzenia);
  4. Właściwości chemiczne (reakcje spalania) alkanów; równania reakcji spalania alkanów przy dużym i małym dostępie tlenu; zastosowania alkanów;
  5. Wzory ogólne szeregów homologicznych alkenów i alkinów; wzór sumaryczny alkenu i alkinu o podanej liczbie atomów węgla; nazwy alkenów i alkinów na podstawie nazw odpowiednich alkanów; wzory strukturalne i półstrukturalne (grupowe) alkenów i alkinów o łańcuchach prostych do ośmiu atomów węgla w cząsteczce;
  6. Właściwości fizyczne i chemiczne (spalanie, przyłączanie bromu,bromowodoru, wodoru) etenu i etynu; ich zastosowanie;
  7. Równanie reakcji polimeryzacji etenu; właściwości i zastosowania polietylenu;
  8. Doświadczenia pozwalające odróżnić węglowodory nasycone od nienasyconych;
  9. Naturalne źródła węglowodorów;
  10. Produkty destylacji ropy naftowej i ich zastosowania.
  11. Odmiany alotropowe węgla i ich właściwości.

IV. Spalanie jako proces fizykochemiczny

  1. Pojęcie spalania; spalanie całkowite, półspalanie, spalanie niecałkowite;
  2. Paliwa jako podstawowe źródła energii; skład chemiczny paliw (C, H, O, N, S); palne składniki paliw (C, H ,S); paliwa naturalne: gaz ziemny, węgiel, ropa naftowa; paliwa sztuczne: koks, węgiel drzewny, benzyna, nafta, alkohole, oleje napędowe, gaz świetlny, gaz koksowniczy;
  3. Warunki konieczne do zajścia reakcji spalania;
  4. Zjawiska towarzyszące spalaniu – światło i ciepło;
  5. Wpływ soli niektórych pierwiastków na zabarwienie płomienia palnika gazowego (próby płomieniowe; zabarwienie płomienia; wyjaśnienie zjawiska);
  6. Ogień jako przykład trzech sposobów transportu ciepła: przewodnictwa, konwekcji i promieniowania.

V. Opanowanie czynności praktycznych.

  1. Bezpieczne posługiwanie się sprzętem laboratoryjnym i podstawowymi odczynnikami chemicznymi;
  2. Projektowanie i przeprowadzanie doświadczeń chemicznych;
  3. Rejestrowanie ich wyników w różnej formie, formułowanie obserwacji, wniosków oraz wyjaśnień;
  4. Przestrzeganie zasad bezpieczeństwa i higieny pracy.

Źródła, z których warto skorzystać:

  1. J. Kulawik, T. Kulawik, M. Litwin, Chemia Nowej Ery – Podręcznik dla klasy 7 szkoły podstawowej, działy:
    • Składniki powietrza i rodzaje przemian, jakim ulegają;
    • Łączenie się atomów
    • Równania reakcji chemicznej
  2. J. Kulawik, T. Kulawik, M. Litwin, Chemia Nowej Ery – Podręcznik dla klasy 8 szkoły podstawowej, dział:
    • Związki węgla z wodorem
  3. J. Kulawik, T. Kulawik, M. Litwin, Chemia Nowej Ery – Podręcznik dla gimnazjum cz.1, działy: 1, 2 i 6
  4. J. Kulawik, T. Kulawik, M. Litwin, Chemia Nowej Ery – Podręcznik dla gimnazjum cz.3, działy: 1, 2 i 3

BIOLOGIA

Wymagania z Podstawy programowej:

I. Organizacja i chemizm życia

  1. Podstawowe elementy budowy komórki (błona komórkowa, cytoplazma, jądro komórkowe, chloroplast, mitochondrium, wakuola, ściana komórkowa) oraz ich funkcje;
  2. Budowa komórki roślinnej i zwierzęcej, oraz cechy umożliwiające ich rozróżnienie;
  3. Istota fotosyntezy jako jednego ze sposobów odżywiania się organizmów (substraty, produkty i warunki przebiegu procesu); wpływ wybranych czynników na intensywność procesu fotosyntezy;
  4. Samożywność bez światła – chemosynteza.
  5. Oddychanie tlenowe i fermentacja jako sposoby wytwarzania energii potrzebnej do życia (substraty, produkty i warunki przebiegu procesów) oraz umiejętność wykazania, że podczas fermentacji drożdże wydzielają dwutlenek węgla;
  6. Czynności życiowe organizmów.

II. Różnorodność roślin – rośliny okrytonasienne

  1. Organy roślinne i ich funkcje – liść;
  2. Modyfikacje liści jako adaptacja roślin okrytonasiennych do życia w określonych środowiskach,
  3. Liść jako wytwórnia pokarmu.

III. Organizm człowieka

  1. Skóra:
    • funkcje skóry
    • elementy budowy skóry oraz związek budowy tych elementów z funkcjami pełnionymi przez skórę;
    • choroby skóry (grzybice skóry, czerniak) oraz zasady ich profilaktyki;
    • związek nadmiernej ekspozycji na promieniowanie UV ze zwiększonym ryzykiem występowania i rozwoju choroby nowotworowej
    • poparzenia skóry; postępowanie z ofiarami oparzeń;
  2. Układ pokarmowy i odżywianie się.
    • Elementy układu pokarmowego, ich funkcje oraz związek budowy tych elementów z pełnioną funkcją;
    • Źródła i znaczenie składników pokarmowych (białka, cukry, tłuszcze, witaminy, sole mineralne i woda) dla prawidłowego funkcjonowania organizmu; wykrywanie obecność wybranych składników pokarmowych w produktach spożywczych;
    • Procesy trawienia białek, tłuszczów i cukrów; produkty tych procesów; miejsce ich wchłaniania; wpływ substancji zawartych w ślinie na trawienie skrobi;
    • Rola błonnika w funkcjonowaniu układu pokarmowego;
    • Dieta zróżnicowana i dostosowanie jej do potrzeb organizmu (wiek, płeć, stan zdrowia, aktywność fizyczna itp.), indeks masy ciała oraz konsekwencje zdrowotne niewłaściwego odżywiania (otyłość, nadwaga, anoreksja, bulimia, cukrzyca);
  3. Układ oddechowy:
    • Elementy budowy układu oddechowego i ich funkcje oraz związek budowy tych elementów z pełnioną funkcją;
    • Mechanizm wentylacji płuc (wdech i wydech);
    • Przebieg wymiany gazowej w tkankach i w płucach; wykrywanie obecności dwutlenku węgla oraz pary wodnej w powietrzu wydychanym;
    • Wpływ palenia tytoniu (bierne i czynne), zanieczyszczeń pyłowych powietrza na stan i funkcjonowanie układu oddechowego;
  4. Narządy zmysłów:
    • Elementy budowy oka oraz ich funkcje w powstawaniu obrazu,
    • Przyczyny powstawania oraz sposoby korygowania wad wzroku (krótkowzroczność, dalekowzroczność, astygmatyzm);

IV. Ekologia I ochrona środowiska

  1. Struktura troficzna ekosystemu, producenci, konsumenci (I i dalszych rzędów) i destruenci oraz ich rola w obiegu materii i przepływie energii przez ekosystem;
  2. Zależności pokarmowe (łańcuchy pokarmowe i sieci troficzne);
  3. Produktywność ekosystemów;
  4. Zanieczyszczenia powietrza (powstałe w wyniku działalności człowieka, powstałe w wyniku procesów naturalnych, smog i jego skutki);

V. Znajomość metodyki badań biologicznych

  1. Planowanie, przeprowadzanie i dokumentowanie obserwacji oraz prostych doświadczeń biologicznych;
  2. Określanie warunków doświadczenia; rozróżnianie próby kontrolnej i badawczej, formułowanie wniosków;

Źródła, z których warto skorzystać:

  1. M. Jefimow, Puls życia – Podręcznik do biologii dla klasy 7 szkoły podstawowej, działy: 1, 2, 4, 6, 9
  2. B. Sągin, A. Boczarowski, M. Sęktas, Puls życia – Podręcznik do biologii dla klasy 8 szkoły podstawowej, dział: 3
  3. M. Jefimow, Podręcznik do biologii dla gimnazjum 2, działy: 1, 3, 5, 8
  4. B. Sągin, A. Boczarowski, M. Sęktas, Puls życia – Podręcznik do biologii dla gimnazjum 3, dział: 3